از پوشش زنان در جامعه اسلامي بسيار نوشتهاند، اما چرا وقتي كه صحبت از پوشش مردان ميشود، كمتر نوشتهاي در ذهن ما ميآيد؟
روزنامه «همشهري» نوشت: در ايران روحانيوني هستند كه با بحث شيكپوشي مخالفتي ندارند. مگر نه اينكه لباس آراسته، با زيرلايههاي رنگارنگ و كفشهاي دمپايي مانند رنگي و انگشتر نقرهاي با نگين عقيق، خود شيكپوشي است؟ آنها عقيده دارند پيامبر اسلام، حضرت محمدص به لباس آراسته و عطر علاقه داشته و اين توصيهاي است در اسلام و تلاش براي اينكه پاكيزه، خوشبو و مثبت به نظر بياييد. پيامبر اسلا م به آراستگي ظاهر و نظافت هميشگي شهره بوده است. روايت است كه حتي لحظاتي پيش از وفاتشان تقاضا كرده بودند مسواك مخصوص شان را در اختيارشان قرار دهند، پيامبر اكرم به عطرهاي خوشبو علاقه داشت و هرگز كسي سيماي او را آشفته و نامرتب نديد.
روزنامه «گاردين» چاپ انگليس مينويسد: اين روزها ميتوانيد چيزهاي جالبي از سبك لباس پوشيدن سيدمحمد خاتمي، رئيس جمهوري ايران بشنويد؛ كسي كه او را هميشه با لباس آراسته جلوي دوربينها ميبينيد. پس از آنكه در تابستان گذشته رئيس جمهور با رداي كرم رنگ در جمع ظاهر شد، عده ديگري از زمامداران ايران شبيه او لباس پوشيدند. به جز خاتمي شيخ حسن روحاني به خوشپوشي شهره است.
هر كس كه بخواهد در مورد مدگرايي روحانيون ايراني بيشتر بداند و ببيند، بايد سري به شهر قم بزند. اين شهر علاوه بر شهرتش به عنوان قلب معنوي انقلاب ايران، مامن بهترين خياطان و عبادوزان ايران و احتمالا كل خاورميانه نيز هست.
در شرايطي كه جمهوري اسلامي ايران موفق به توسعه شهر قم به عنوان يك مركز شيعه و رقيب نجف و كربلا در عراق شده است، طلبههاي بسياري از عراق، لبنان، سوريه، كشورهاي خليج فارس، پاكستان و افغانستان در جلسات درسي اين شهر حضور مييابند. زائران شيعهاي كه در نقاط ديگر مانند آفريقا، آمريكا و اروپا زندگي ميكنند، قصد زيارت حرم اين شهر را ميكنند. در نتيجه درحال حاضر قم موقعيت توريستي بسيار خوبي براي خارجيها و زائران نسبت به تهران پيدا كرده است.
خارجيها در بازديد خود به همه جاي شهر سرك مي كشند و به دنبال اين مساله هم رستورانهاي اين شهر، غذاهاي ديگر از جمله غذاهاي عربي را سرو ميكنند. هتلها، آژانسها و مراكز خريد نيز توجه ويژه اي به جماعت خارجي نشان ميدهند. شما همچنين امكان چك كردن ايميل خود را در كافي نتهاي پراكنده در شهر پيدا ميكنيد. حتي در بعضي از آنها شاهد سرو قهوه نيز ميتوانيد باشيد.
خياطان قم
از يك روحاني سراغ يك پاساژ و خياطيهاي عبادوز را گرفتم. در طبقه بالايي پاساژ مغازهاي پيدا كردم كه پارچههاي خود را از تايلند، هند، كره، عراق، ايتاليا و انگليس وارد ميكرد. معلوم شد خياط عراقي و عموي او نيز خياط است كه در طبقه پايين پاساژ مغازه داشت.
بيشتر خياطان قم شيعه عراقي هستند. اين خانواده عراقي كه اصغري نجفي نام داشتند، 24 سال پيش در كنار جمعي از عراقيهاي ديگر توسط صدام از كشورشان رانده شده بودند. برادر جوان اين خانواده، علي اصغري نجفي كه بيشتر عمر خود را در قم سپري كرده است و فارسي را به راحتي تكلم ميكند، پارچهها و مدهاي دوخته شده بسياري را به من نشان داد.
علي ميگفت: اصليترين قسمت لباس كامل روحانيون، عباي آنهاست.
كساني كه ميخواهند شيكپوش و به اصطلاح بروز باشند، لباده ميپوشند، اما آنهايي كه ميخواهند سنتي تر باشند و غني بودن خودشان را بروز ندهند، قبا ميپوشند. اگر توجه كرده باشيد خاتمي لباده ميپوشد.
قبا و لباده هر دو، تا پايين پا روي كفشهاي آخوندي درازا دارند. قبا، يقه هفت شكلي دارد و يك سمت آن روي طرف ديگر قرار ميگيرد. لبادههاي گرانقيمت از آستينهاي گشادي برخوردارند و در ناحيه سينه فراخترند كه خياطي آنها هم وقتگيرتراست.
هر عبا جيبهاي زيادي دارد و گشادي آنها بهاندازه جا دادن قلم، كتاب، ساعت، موبايل و مهر نماز است. نكته جالبي كه در خيابانهاي قم قابل توجه است، طلبههاي موبايل به دست است.
اصغري نجفي ميگويد: طلبههاي زيادي به اينجا مراجعه ميكنند كه هر كدام سليقه متفاوتي دارند، ولي در كل طلبههاي لبناني كم خرج تر و ساده تر رفتار ميكنند.
برجسته ترين خياط قم، ابوالفضل عرب پور است؛ مردي 74 ساله با موهاي سفيد كه خياط رئيس جمهور و ديگر سران مهم دولتي است. او خياط امام خميني نيز بوده است. او ميگويد: كارم را پيش از انقلاب براي افسران و ردههاي بالاي مملكتي شروع كردم. من از آن كار متنفر بودم و پرداختن به جزئيات دوخت يك لباس نظاميوقت زيادي را از من ميگرفت. او چند مغازه خياطي دارد و پسران او نيز اين حرفه را ادامه ميدهند، ضمن اينكه خياطان بسياري دست پرورده او هستند.
عرب پور ميگويد: در اوايل انقلاب لباس روحانيت شكل خاصي نداشت و از سبك خاصي پيروي نميكرد. بعد از گذشت مدتي از انقلاب خياطان به سبك خاصي دست پيدا كردند و لباس روحاني از شكل رسميبرخوردار شد. چون بيشتر سفارشات از سوي مقامات داده ميشد، آنها ميخواستند كه لباسشان از ظاهر و سبك بخصوصي پيروي كند و آنها در اين لباس خوش تيپ به نظر آيند، بخصوص در زماني كه برنامه تلويزيوني دارند.
يك روحاني ميگويد: مد و تنوع در لباس روحانيت در اسلام محدود نشده است.
امروزه روحانيون برجسته ايران كه درسياست نقش مهمي ايفا ميكنند به پوشش خود بيش از پيش اهميت ميدهند. به جز شهيد بهشتي، مرحوم احمد خميني نيز به پوشش مرسوم به شدت اهميت ميدادند.
لباس يك روحاني
لباس روحانيون در ايران به شكل و حالت امروزين آن، سابقه اي ديرينه دارد و در چند سده اخير تغيير محسوسي نداشته است.
اين لباس را ميتوان به دو نوع تابستانه و زمستانه تفكيك كرد، اگرچه اين تفكيك چندان محسوس نيست و بسياري از روحانيون در همه فصول لااقل از يك نوع قبا يا لباده استفاده ميكنند.
درمجموع لباس زير روحانيون امروزه همان لباس زير معمولي است، اما شلوار و پيراهن يقه گرد حسني گشاد در تابستانها بسيار مرسوم است. رنگ لباس زير عموما سفيد است كه در تابستان خنك تر و راحت تر است.
در مناطق گرم ـ مثل نجف اشرف، كربلا و ... ـ روحانيون در تابستان از يك پيراهن گشاد و بلند كه تا روي مچ پا را ميپوشاند، استفاده ميكنند كه بسيار خنك است و روي آن لباده نميپوشند. اين نوع پيراهن تابستاني در ايران نيز توسط برخي از روحانيون پوشيده ميشود.
روي لباس زير، قبا ميپوشند كه از پارچههاي فاستوني يا به اصطلاح كت و شلواري دوخته ميشود و دوخت آن نيز نياز به مهارت و خياطهاي ماهر و ويژه اي دارد كه تعدادشان هم چندان زياد نيست. طبيعي است كه اين قبا در تابستان از پارچههاي نازك و در زمستان از پارچههاي ضخيم تهيه ميشود و پس از آن نوبت به عبا ميرسد كه روي قبا پوشيده شده و در واقع روي دوش افكنده ميشود. عبا انواع مختلف دارد كه از آن ميان عباي نائين از شهرت خاصي برخوردار است. عباي زمستاني از پشم معمولا شتر بافته ميشود و ضخيم و گرم است و عباي تابستاني بسيار نازك و لطيف است. انواعي از عباهاي تابستاني بافت نائين چنان ظريف، نازك و سبك است كه كمتر وجود آن روي شانه محسوس است و عمامه، يا دستار روحانيت كه بر سر ميبندند، پارچه بسيار نازك و لطيفي است كه طول آن به 4 متر و گاه بيشتر ميرسد و عرض آن حدود يك متر است. بستن عمامه نياز به مهارت دارد و كسي كه بستن آن را نياموخته باشد، نميتواند خود به تنهايي آن را بپيچد و بر سر بندد.
معروف است كه در گذشته عده اي از افراد معمولي و غير روحاني كه ته صدايي داشتند و چند روضه را حفظ كرده بودند، در ماههاي محرم و ايام سوگواري عمامه آماده اي به سر ميبستند و به روستاها ميرفتند و اقدام به روضه خواني و وعظ ميكردند. بعضي از كدخداها كه كار دعوت روحاني و پذيرايي از او را به عهده داشتند، براي آنكه از طلبه بودن شخص مطلع شوند، عمامه او را به اصطلاح به هم ميزدند و از او ميخواستند آن را دوباره بپيچد و بر سر بندد و از توانايي اودر انجام اين كار مي فهميدند كه واقعا روحاني است يا فقط در اين ايام دستار آماده اي را بر سر ميگذارد و راهي روستاها ميشود.
در باب خاستگاه لباس روحانيت ـ به ويژه روحانيت شيعي ـ و تغيير و تحول آن از آغاز تاكنون بحث بسيار است و در اين مجال مختصر نميگنجد، اما به تصديق همه كساني كه با انواع پوشاك در جهان آشنا هستند، اين مجموعه يكي از شكيل ترين و زيباترين پوششهاي مردانه است و ضمنا از گران ترين و پرخرج ترين آنها نيز. بعضي از دوزندگان و بافندگان لباسهاي روحانيون چنان زيبا و ماهرانه ميبافند و ميدوزند كه به راستي بايد ساعتها به كار ماهرانه آنان نگريست و از ته دل آفرين گفت.


